Rreth lëndës
Matematika nuk shihet me sy. Objektet e saj (numri, funksioni, kufiri, bashkësia) janë abstrakte, prandaj kemi qasje te to vetëm përmes përfaqësimeve: figurave, grafikëve, tabelave, formulave dhe fjalëve. Kjo lëndë studion si mund ta shfrytëzojë mësuesi këtë fakt dhe si e ndryshon atë një mjedis matematikor dinamik si GeoGebra.
Lënda ka dy shtylla që ecin paralelisht gjatë gjithë semestrit:
- Shtylla teorike (didaktike): vizualizimi dhe përfaqësimet në matematikë, gjeometria dinamike dhe tërheqja e figurave, gjeneza instrumentale, hartimi i detyrave, njohuria teknologjike-pedagogjike e mësuesit (TPACK).
- Shtylla praktike (instrumentale): përdorimi i GeoGebra-s në gjeometri, algjebër, funksione, trigonometri, analizë, gjeometri në hapësirë dhe statistikë, me fokus te programet e arsimit 9-vjeçar dhe të mesëm në Shqipëri.
Çdo leksion është tekst studimi i plotë për një seancë 4-orëshe (leksion + seminar), me një pjesë të veçantë për orën e laboratorit. Brenda tekstit gjeni ndërtime dinamike GeoGebra që mund t'i tërhiqni me miun, aktivitete seminari, dhe pyetje me zgjidhje të fshehura: provojeni vetë para se të hapni zgjidhjen. Nën çdo ndërtim jepen komandat e plota, që ta rindërtoni vetë në GeoGebra.
Rezultatet e të nxënit të lëndës
Në përfundim të lëndës, studenti (mësuesi i ardhshëm):
- analizon rolin kognitiv të vizualizimit dhe të përfaqësimeve të shumëfishta në të nxënit e matematikës, duke u mbështetur në literaturën bashkëkohore;
- përdor pamjet e GeoGebra-s (grafike 2D/3D, algjebrike, CAS, fletëllogaritëse dhe të probabilitetit) dhe krijon e demonstron ndërtime të qëndrueshme, të verifikuara me testin e tërheqjes;
- dallon vizatimin nga ndërtimi gjeometrik dhe përdor tërheqjen e figurës për hipoteza, verifikim dhe vërtetim;
- harton detyra eksploruese me GeoGebra për tema të programit shkollor, me synime të qarta matematikore;
- planifikon, zhvillon dhe vlerëson një orë mësimore të vizualizuar, duke organizuar punën e nxënësve me mjetin;
- vlerëson në mënyrë kritike kur teknologjia e pasuron të nxënit dhe kur jo.
Studio e Komandave GeoGebra
Një mësues i ardhshëm nuk duhet vetëm ta shohë figurën, por të dijë ta krijojë, ta modifikojë dhe ta argumentojë. Në këtë studio studenti punon në një mjedis GeoGebra që fillon bosh: shkruan komanda, teston ndërtimin, shqyrton invariantet dhe përgatit një aktivitet mësimor.
Hap laboratorin interaktiv — nga komanda te ndërtimi →
Tri misione: pikat–segmenti–mesi; katrori i qëndrueshëm; funksioni linear me rrëshqitës. Përfshin kontroll teknik, reflektim dhe rubrikë vlerësimi.
Studentët fillojnë duke shkruar komanda elementare dhe kalojnë te ndërtimet e qëndrueshme, teorema e Varignon-it dhe vendet gjeometrike. Çdo laborator nis me një skenë bosh dhe kërkon argumentim matematikor të pavarur.
Studio e Komandave · Java 1 · Nga tërheqja te prova · Java 2
Ndërtoni përmesoret, medianet dhe lartësitë; përftoni qendrat e trekëndëshit dhe vërtetoni identitetin H = 3G − 2O.
Në materialet e kursit përdoren në mënyrë të qëndrueshme termat përmesorja e segmentit, përgjysmorja e këndit, mesorja e trekëndëshit dhe pika simetrike, duke ruajtur dallimet ndërmjet tyre.
Fjalori mbështetet në terminologjinë e dokumenteve kurrikulare shqiptare dhe në manualin e GeoGebra-s. Referencë kurrikulare (ASCAP) · Manuali i komandave.
Statusi i verifikimit: rishikimi tekstual dhe kontrolli i strukturës nuk zëvendësojnë testimin në shfletues të çdo ndërtimi ndërveprues.
Hap kontrollin e 13 ndërtimeve GeoGebra. Ky mjet ekzekuton komandat në shfletues dhe shfaq gabimet e hasura; testimi automatik nuk zëvendëson vërtetimet matematikore.
Plani i leksioneve
Leksionet publikohen me radhë. Leksionet e shënuara "Gati" janë të plota; të tjerat janë të planifikuara dhe në përgatitje.
Vizualizimi në matematikë dhe GeoGebra si mjedis dinamik
Vizualizimi sipas Arcavi-t; regjistrat e përfaqësimit sipas Duval-it; kufijtë e figurës; vizatimi kundrejt ndërtimit; objektet e lira dhe të varura.
Gjeometria dinamike: tërheqja, invariantet dhe hipoteza
Llojet e tërheqjes (Arzarello et al.); ndërtimet e qëndrueshme dhe të buta; nga hipoteza te vërtetimi; vendi gjeometrik dhe gjurma.
Ndërtimet klasike me vizore dhe kompas
Ndërtimet themelore; protokolli i ndërtimit si tekst matematikor; mjetet e reja të përdoruesit; pikat e shquara të trekëndëshit dhe drejtëza e Euler-it.
Shndërrimet gjeometrike në plan
Zhvendosja paralele, rrotullimi, simetritë dhe homotetia; përbërja e shndërrimeve; zbukurimet dhe mbulimet e planit; lidhja me klasat VI–IX.
Funksionet dhe parametrat: rrëshqitësi si mjet mendimi
Familjet e funksioneve; ndikimi i parametrave te grafiku; shndërrimet e grafikut; funksioni si kovariacion dhe jo vetëm si formulë.
Algjebra e vizualizuar dhe Pamja CAS
Ekuacionet, inekuacionet dhe sistemet si objekte gjeometrike; identitetet algjebrike me sipërfaqe; llogaritja simbolike dhe dialektika teknikë–koncept.
Trigonometria dinamike
Rrethi trigonometrik; nga rrethi te sinusoida; funksionet \(y=a\sin(bx+c)+d\); identitetet trigonometrike të parë gjeometrikisht.
Analiza matematike e vizualizuar
Vargjet dhe kufiri; tangjentja si kufi i prerëses; derivati si funksion; shumat e Riemann-it dhe integrali i caktuar; teorema themelore.
Gjeometria në hapësirë me Pamjen 3D
"Të dish" kundrejt "të shohësh" (Parzysz); trupat gjeometrikë; prerjet; hapjet e trupave; vëllimet dhe parimi i Cavalieri-t.
Statistika dhe probabiliteti: simulimi dhe të dhënat
Fletëllogaritësja; paraqitjet grafike të të dhënave; mesorja dhe mesatarja; simulimet e eksperimenteve të rastit; ligji i numrave të mëdhenj.
Modelimi matematik me GeoGebra
Fotografi dhe të dhëna reale në GeoGebra; përshtatja e modeleve (regresioni); cikli i modelimit; lidhja me projektet në tekstet shkollore shqiptare.
Hartimi i detyrave në mjedis dinamik
Modeli epistemik i Leung-ut; detyrat eksploruese, hipotezë–verifikim–vërtetim; variacioni dhe invarianti; kriteret e cilësisë së një detyre.
Mjeti, mësuesi dhe klasa: korniza teorike
Gjeneza instrumentale (Artigue); orkestrimi instrumental; TPACK (Mishra & Koehler); pse teknologjia funksionon ose jo (Drijvers).
Klasa digjitale dhe vlerësimi formativ
Librat dhe aktivitetet GeoGebra; GeoGebra Classroom; pyetjet diagnostikuese; reagimi i menjëhershëm; vlerësimi i punës së nxënësve me mjetin.
Projekti përfundimtar: ora e vizualizuar
Prezantimi dhe mbrojtja e projektit: një orë mësimore e plotë me GeoGebra, me analizë didaktike, materiale për nxënësit dhe vlerësim; sinteza e lëndës.
Literatura bazë e lëndës
- Arcavi, A. (2003). The role of visual representations in the learning of mathematics. Educational Studies in Mathematics, 52(3), 215–241. doi:10.1023/A:1024312321077
- Artigue, M. (2002). Learning mathematics in a CAS environment: The genesis of a reflection about instrumentation and the dialectics between technical and conceptual work. International Journal of Computers for Mathematical Learning, 7(3), 245–274. doi:10.1023/A:1022103903080
- Arzarello, F., Olivero, F., Paola, D., & Robutti, O. (2002). A cognitive analysis of dragging practises in Cabri environments. ZDM, 34(3), 66–72. EMIS: ZDM 34(3)
- Drijvers, P. (2015). Digital technology in mathematics education: Why it works (or doesn't). In S. J. Cho (Ed.), Selected Regular Lectures from the 12th International Congress on Mathematical Education (pp. 135–151). Springer. doi:10.1007/978-3-319-17187-6_8
- Duval, R. (2006). A cognitive analysis of problems of comprehension in a learning of mathematics. Educational Studies in Mathematics, 61, 103–131. doi:10.1007/s10649-006-0400-z
- Fischbein, E. (1993). The theory of figural concepts. Educational Studies in Mathematics, 24, 139–162. doi:10.1007/BF01273689
- Hohenwarter, M., & Jones, K. (2007). Ways of linking geometry and algebra: The case of GeoGebra. Proceedings of the British Society for Research into Learning Mathematics, 27(3), 126–131. eprints.soton.ac.uk/50742
- Laborde, C. (2005). Robust and soft constructions: Two sides of the use of dynamic geometry environments. Proceedings of the 10th Asian Technology Conference in Mathematics. ATCM 2005
- Leung, A. (2011). An epistemic model of task design in dynamic geometry environment. ZDM, 43(3), 325–336. doi:10.1007/s11858-011-0329-2
- Mishra, P., & Koehler, M. J. (2006). Technological pedagogical content knowledge: A framework for teacher knowledge. Teachers College Record, 108(6), 1017–1054. doi:10.1111/j.1467-9620.2006.00684.x
Literatura specifike e secilit leksion jepet në fund të tij.